Ahşap türleri: Hangi iş için hangi ahşap?
Murat Şen · Yayınlandı:
Dış mekânda yaygın kullanılan ahşaplar arasında emprenyeli çam, iroko, teak ve thermowood vardır. Çam yumuşak bir ağaçtır; dış mekânda ancak emprenye ve düzenli bakımla dayanır, ama en ekonomik seçenektir. İroko ve teak, öz odunlarındaki doğal öz maddeler sayesinde emprenye gerektirmeden suya ve çürümeye dayanır. Thermowood ise ısıl işlemle çürümeye dayanımı artırılmış ahşaptır. İç mekân mobilya, kapı ve merdivende meşe gibi sert ağaçlar da kullanılır. Aşağıdaki tabloda yaygın türleri karşılaştırdık.
Bu yazıda · 6 başlık
Sert ağaç ile yumuşak ağaç arasındaki fark nedir?
Bu ayrım ahşabın sertliğinden çok ağacın türünden gelir. Yumuşak ağaçlar (softwood) iğne yapraklılardır: çam, ladin, sedir. Sert ağaçlar (hardwood) geniş yapraklılardır: meşe, iroko, teak, meranti.
Genel olarak sert ağaçlar daha yoğun, daha ağır ve işlemesi daha zordur. Yumuşak ağaçlar daha hafif, daha kolay işlenir ve daha ekonomiktir. Kural her türe uymaz; ama çamı sert ağaç saymak yanlıştır.
Ahşap türleri nasıl karşılaştırılır?
Değerler yaygın kaynaklardaki ortalamalardır; aynı türde bile ağaçtan ağaca değişir.
Tür | Grup | Dış mekânda | Yaklaşık yoğunluk (kg/m³) | Not |
|---|---|---|---|---|
Sarıçam (Pinus sylvestris) | Yumuşak | Emprenye ile | 510 | Dış mekânda ön koruma gerekir. Ekonomiktir. |
Ladin (Picea abies) | Yumuşak | Emprenye ile | 470 | Hafif, kolay işlenir. Dış mekânda ön koruma gerekir. |
Sedir (Cedrus libani) | Yumuşak | Kısmen | 580 | Doğal dayanımı yüksektir. Budaklı olabilir, boyamada sorun çıkarabilir. |
İroko (Milicia excelsa) | Sert | Evet | 660 | Doğal dayanımı yüksektir. Genellikle boyanmaz, yağlanır. |
Teak (Tectona grandis) | Sert | Evet | 660 | Çok yağlıdır, suya çok dayanıklıdır. Yağı boyanın tutunmasını zorlaştırabilir. |
Meşe (Quercus spp.) | Sert | Kısmen | 720 | Sert ve ağırdır. Mobilya, zemin, merdiven ve kapıda kullanılır. |
Meranti (Shorea spp.) | Sert | Ön koruma ile | 550–710 | Türe göre değişir. Dış mekânda ön koruma gerekir. |
Sapelli (Entandrophragma cylindricum) | Sert | Kısmen | 640 | Doğal dayanımı orta düzeydedir. |
Thermowood | Isıl işlemli (çoğunlukla çam veya ladin) | Evet (toprakla temas etmeyen yerlerde) | Ana ağaca göre değişir | Boyutu daha kararlıdır. Daha kırılgandır, eğilme dayanımı düşer. |
"Kısmen", türün dış mekânda koşula ve bakıma bağlı olarak kullanılabildiğini anlatır.
Emprenye nedir, ne işe yarar?
Emprenye, koruyucu bir maddenin ahşabın içine basınçla verilmesidir. Çam gibi doğal dayanımı düşük ağaçların dış mekânda çürümeye ve böceğe karşı dayanımını artırır. Çoğu emprenyeli çamda görülen yeşilimsi renk bu işlemden gelir.
Emprenye ahşabın içini korur ama yüzeyi güneşe karşı korumaz. Emprenyeli çam da zamanla grileşir ve çatlar; bu yüzden yüzeyine düzenli olarak yağ ya da boya sürmek gerekir. "Emprenyeli ahşap bakım istemez" doğru değildir.
Thermowood nedir?
Thermowood, ahşabın yüksek sıcaklıkta ve kontrollü bir ortamda ısıl işlemden geçirilmesiyle elde edilir. "ThermoWood®" bir ticari addır; genel adı ısıl işlem görmüş ahşaptır ve bu yazıda küçük harfle "thermowood" diyoruz. Genellikle çam ya da ladinden üretilir.
Isıl işlem ahşabın nem alıp verme eğilimini azaltır. Bu yüzden thermowood daha az şişer ve büzülür; çürümeye karşı dayanımı da artar. İşlem sırasında ahşabın rengi koyulaşır. Buna karşılık ahşap daha kırılgan hâle gelir, eğilme dayanımı düşer. Thermowood de güneşte grileşir; rengini korumak için yağlanır.
Ahşap neden şişer, çatlar?
Ahşap bulunduğu ortamın nemini alır ve verir. Nem aldıkça şişer, kurudukça büzülür. Bu hareket en çok tahtanın enine olur. Hızlı ve dengesiz kuruyan ahşapta çatlaklar bu yüzden açılır.
Bu yüzden dış mekânda tahtalar arasında boşluk bırakılır ve iç mekânda kullanılacak ahşap iyi kurutulmuş olmalıdır. Kurutulmamış ahşapla yapılan mobilya ya da kapı, yerine konduktan sonra çalışmaya devam eder: kapılar sıkışır, birleşimler açılır.
Hangi iş için hangi ahşap seçilir?
- Bahçe deck'i, teras: emprenyeli çam (ekonomik) ya da iroko (dayanıklı). Ayrıntı: İroko mu teak mi?
- Pergola, kamelya, çit: genellikle emprenyeli çam.
- Havuz kenarı: iroko ya da teak.
- Tekne: teak.
- İç mekân mobilya, kapı, merdiven: meşe gibi sert ağaçlar ya da iyi kurutulmuş çam.
Seçim, alanın güneş ve su alma durumuna, beklenen ömre ve bütçeye göre değişir. Keşifte alanı görüp birlikte karar veririz.
Sık sorulan sorular
- Çam sert ağaç mıdır?
- Hayır. Çam iğne yapraklıdır ve yumuşak ağaç (softwood) sınıfındadır.
- Emprenyeli ahşap bakım ister mi?
- Evet. Emprenye ahşabın içini korur, yüzeyi korumaz. Grileşmeyi ve çatlamayı azaltmak için yüzey düzenli yağlanır ya da boyanır.
- Thermowood ile emprenyeli çam arasındaki fark nedir?
- Emprenyede ahşaba koruyucu madde verilir. Thermowood'da ise ahşap yalnızca ısıl işlemden geçer; boyutu daha kararlı olur ama daha kırılgandır.
- Dış mekân için en dayanıklı ahşap hangisidir?
- Yaygın kullanılan ahşaplar arasında teak ve irokonun öz odunu doğal dayanımı en yüksek olanlardandır. Doğru seçim yine de kullanım yerine ve bütçeye bağlıdır.
