Emprenyeli ahşap nedir?
Murat Şen · Yayınlandı:
Emprenyeli ahşap, koruyucu bir maddenin vakum ve basınçla içine işlendiği ahşaptır. Bu işlem çam gibi doğal dayanımı düşük ağaçları çürümeye, mantara ve böceğe karşı korur. Dış mekânda deck altyapısı, çit, korkuluk, pergola ve kamelya gibi yapılarda genellikle emprenyeli çam kullanılır. Emprenye ahşabın içini korur, yüzeyini güneşe karşı korumaz. Bu yüzden emprenyeli ahşap da zamanla grileşir ve çatlar; yüzeyine düzenli olarak yağ ya da boya sürmek gerekir.
Bu yazıda · 7 başlık
Emprenye nasıl yapılır?
Emprenyenin yaygın yöntemi vakum ve basınçla yapılır:
- Kurutulmuş kereste kapalı, büyük bir kazana konur.
- Kazanın havası vakumla alınır; ahşabın hücrelerindeki hava da dışarı çekilir.
- Kazan koruyucu çözeltiyle doldurulur ve basınç uygulanır. Çözelti liflerin arasına işler.
- Basınç kaldırılır, fazla çözelti geri alınır ve ahşap kurumaya bırakılır.
Fırçayla sürme ya da daldırma da bir koruma yöntemidir, ama madde yüzeye yakın kalır. Basınçlı emprenye ahşabın daha derinine işler. Çamın dış kısmı (diri odun) emprenyeyi iyi alır. Ağacın iç kısmı (öz odun) ve ladin gibi bazı türler emprenyeyi daha zor alır.
Emprenyeli ahşap neden yeşil olur?
Emprenyede kullanılan koruyucuların çoğu bakır bileşikleri içerir. Çoğu emprenyeli çamda görülen yeşilimsi renk bundan gelir. Bazı ürünler ahşaba kahverengi bir ton verir. Renk kullanılan maddeye göre değişir. Yüzeydeki rengin koyuluğu emprenyenin ne kadar derine işlediğini göstermez; bunu kesitteki renk gösterir.
Yeşil ton güneşte zamanla kaybolur ve ahşap grileşir. Yağ ya da boyayla ahşaba istenen renk verilebilir.
Emprenyeli ahşap nerede kullanılır?
Dış mekânda yaygın kullanım yerleri şunlardır:
- Deck'in tahtaları ve altındaki kirişler
- Bahçe çiti, korkuluk ve bahçe kapısı
- Pergola, kamelya ve çardak
- Bahçe merdiveni, çiçeklik ve bahçe mobilyası
- Su kenarındaki yürüme yolu ve köprü
Toprağa gömülen bir dikme ile toprağa hiç değmeyen bir korkuluk tahtası aynı koşulda değildir. Bu yüzden emprenyeli ahşabın kullanım yerine göre farklı koruma düzeyleri vardır. Toprağa ya da suya girecek parçalar için bu kullanıma uygun olduğu belirtilen ürün seçilir.
Emprenyeli ahşap bakım ister mi?
İster. "Emprenyeli ahşap bakım istemez" sözü doğru değildir. Emprenye ahşabın içini çürümeye ve böceğe karşı korur. Yüzeyi ise güneşe ve suya açıktır. Bakımsız bırakılan emprenyeli çam grileşir, yüzeyinde çatlaklar açılır ve lifler kalkar.
Yüzeyi korumak için yağ ya da boya sürülür. Yatay ve güneş alan yüzeyler dikey yüzeylerden daha sık bakım ister. Bakımın adımlarını ahşap deck bakımı rehberinde anlattık.
Montaj sırasında kesilen ya da delinen yerlerde ahşabın emprenyenin az ulaştığı iç kısmı açığa çıkar. Bu yüzden kesilen uçlara ve deliklere uç koruyucu sürmek yaygındır.
İyi emprenye edilmiş ahşap nasıl anlaşılır?
Emprenyenin kalitesini dışarıdan bakarak anlamak zordur. Yine de birkaç işaret yardımcı olur:
- Kesit: Kesilen bir parçanın kesitinde koruyucunun ne kadar derine işlediği renk farkından görülebilir. Renk diri odun boyunca devam ediyorsa madde iyi işlemiştir.
- Kullanım yeri: En sağlam yol, satıcıya ürünün hangi kullanım için emprenye edildiğini sormaktır: toprakla temas eden yerler mi, toprak üstü mü?
- Kuruluk: Emprenyeden sonra yeterince kurumamış kereste ağır ve nemli olur, montajdan sonra fazla büzülür.
- Kerestenin kendisi: Çatlak, çarpık ya da çok budaklı kereste emprenyeyle düzelmez. Emprenye ahşabı korur, kalitesini değiştirmez.
Emprenyeli ahşapla çalışırken nelere dikkat edilir?
- Toz: Kesim ve zımpara sırasında toz maskesi ve eldiven kullanılır.
- Artıklar: Emprenyeli ahşabın talaşı ve artıkları sobada ya da mangalda yakılmaz.
- Kuruma: Yeni emprenyeli kereste nemli gelebilir. Kurudukça biraz büzülür ve tahta aralıkları açılır. Yağ ya da boya ahşap kuruduktan sonra sürülür.
- İç mekân: Emprenyeli ahşap iç mekânda, kesme tahtası ya da mutfak tezgâhı gibi yiyecekle temas eden yüzeylerde genellikle kullanılmaz.
- Bağlantı: Bakır içeren koruyucular bazı metallerin paslanmasını hızlandırabilir. Bu yüzden paslanmaz ya da galvanizli vida ve bağlantı parçaları tercih edilir.
Emprenyeli çam mı, sert ağaç mı?
Emprenyeli çam ekonomiktir ve kolay işlenir. Düzenli bakımla dış mekânda iyi dayanır. İroko ve teak gibi sert ağaçların dayanımı ise öz odunlarındaki doğal öz maddelerden gelir; emprenye gerektirmezler, ama daha pahalıdırlar. Isıl işlem görmüş ahşap da üçüncü bir seçenektir.
Türlerin karşılaştırması için ahşap türleri, İroko mu teak mi? ve Thermowood nedir, nerede kullanılır? rehberlerine bakabilirsiniz. Yaptığımız işlere korkuluk ve çit ve pergola ve kamelyalar sayfalarından bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
- Emprenyeli ahşap bakım ister mi?
- Evet. Emprenye ahşabın içini korur, yüzeyini güneşe karşı korumaz. Grileşmeyi ve çatlamayı azaltmak için yüzeye düzenli olarak yağ ya da boya sürülür.
- Emprenyeli ahşap boyanır mı?
- Evet. Ahşap tamamen kuruduktan sonra yağ ya da boya sürülür. Islak ahşaba sürülen kat tutunmaz.
- Emprenyeli ahşabın yeşil rengi geçer mi?
- Güneşte zamanla açılır ve ahşap grileşir. İstenen renk yağ ya da boyayla verilir.
- Emprenyeli ahşap iç mekânda kullanılır mı?
- Genellikle kullanılmaz. Emprenye çoğunlukla dış mekân ve nemli yerler için yapılır. Kuru iç mekânda iyi kurutulmuş ahşap yeterlidir.
- Kesilen uçlara bir şey sürmek gerekir mi?
- Kesilen ve delinen yerlerde emprenyenin az ulaştığı iç kısım açığa çıkar. Bu yüzden bu yerlere uç koruyucu sürmek yaygındır.
